رويكرد ايمنی جانی

بيمارستان‌ها، از نقطه نظر ايمنی جانی و حفاظت در برابر آتش سوزی، يک محيط غير طبيعی به حساب می‌آيند، زيرا در اغلب فضاها (ساير اماكن غير بيمارستانی) بر روی خارج ساختن ساكنان به عنوان بخشی از عمليات حفاظت در برابر آتش سوزی و حفظ ايمنی جانی افراد تكيه دارند اما يک بيمارستان بر روی ساختمان و سيستم آن برای نجات جان ساكنان تكيه دارد. به اين عمل استراتژی (دفاع در محل) می‌گويند. بيمارستان‌های جديد التاسيس همچنين دارای آب افشان‌های فراوان و ويژگي های ايمنی جانی فراوانی هستند كه ممكن است در ساختمان‌های ديگر ديده نشوند.

استراتژی دفاع در محل دارای سه مرحله است. در حالت ايده آل، آتش درهمان اتاق هايی كه در آن ايجاد شده قابل خاموش كردن و دود قابل كنترل است. صرفاً همان ساكنانی كه در محل شروع آتش سوزی هستند بايد از محل آتش سوزی خارج شوند. زمانی كه آتش سوزی در يك بخش ضد دود اتفاق می‌افتد، پرسنل پرستاری در تمامي اتاق‌های نگهداری از بيماران را می‌بندند و بيماران می‌توانند در محيطی نسبتاً پاک و بدون دود باقی بمانند. ديوارهای راهرو طوری ساخته شده‌اند كه از عبور دود جلوگيري كنند تا از بيماران در اتاق هايشان در طول آتش سوزی حفاظت كنند. 

اگر تخليه اتاق‌های بيماران لازم باشد مرحله دوم انتقال بيماران از بخش ضد دود، به بخش ديگری در همان طبقه است. از ديدگاه كدهای ساختمانی در NFPA101 – استاندارد ايمنی جانی – بخش‌های ضد دود (يادداشت مترجم smoke comportment يا بخش ضد دود، بنا به تعريف آورده شده در فصل سوم NFPA101 – استاندارد ايمنی جانی – به مكانی در داخل ساختمان اطلاق می‌شود كه در تمامی وجوه از جمله كف و سقف، با حصار دود احاطه شده باشد براي كسب اطلاعات بيشتر به NFPA101 مراجعه كنيد. متن اين استاندارد در لوح فشرده ضميمه آورده شده است). يک فضای كليدی در عمليات حفاظت در برابر آتش سوزی به حساب می‌آيند. اين بخش‌ها امكان انتقال بيماران به صورت افقی را فراهم آورده و ناحيه ای امن برای نگهداری بيماران در همان طبقه ای كه آتش سوزی آغاز شده است پديد می‌آورند كه به اين خاطر بيماران با صندلی چرخ دار يا برانكارد يا با شيوه‌های ديگر، و بدون استفاده از پله و آسانسور جا به جا می‌شوند. برخی از بيمارستان‌ها از سيستم تخليه دود استفاده می‌كنند كه دود را به صورت اتوماتيک از وزن آتش خالی می‌كند و با تنظيم فشار نسبی فضاهای مجاور از انتشار آن جلوگيری می‌كند. 

مرحله سوم از اين استراتژی كه به ندرت مورد نياز است، شامل استفاده از آسانسور يا پله برای تخليه بيماران از ساختمان است. اگر سيستم‌های حفاظت در برابر آتش سوزی به طوری كه طراحی شده‌اند كار كنند اين مرحله از تخليه نبايد هرگز لازم باشد. 

تحت اين مفهوم، سيستم تهويه مطبوع نقش مهمی در ايمنی جانی بيماران بازی می‌كند. انتقال دوود از طريق سيستم تهويه مطبوع در داخل بخش يا بين بخش‌ها ممكن است استراتژی دفاع در محل را مختل كند. كنترل دود چه به صورت انفعالی صورت پذيرد چه به صورت فعال، فرض اصلی اين است كه جلوگيری از انتشار دود امری الزامی است. سيستم تهويه مطبوع بايد با طرح بندی معماری سيستم ايمنی جانی ساختمان و زون بندی سيستم هشدار آتش سوزی آب فشان‌ها، هماهنگی داشته باشد. ويژگي‌های ايمنی جانی ساختمان مستلزم تلاش هماهنگ بين كل تيم طراحي است. درک اين موضوع كه اجزای تشكيل دهنده ايمنی ساختمان ممكن است با عملكرد نامناسب سيستم تهويه مطبوع در طول آتش سوزی دچار اختلال شوند، امری ضروری است. برای مثال تنظيم فشار اضافی ممكن است از بسته شدن كامل درهای جلوگيری از انتشار دود جلوگيری كند يا باز شدن درها به راه پله را مشكل سازد. رعايت فاصله مناسب بين نقا اتصال درها و زير درها باعث می‌شود تا نشت دود و هوا از ساير بخش‌ها به داخل اتاق حداقل شود. 

سيستم كنترل دود ممكن است فعال يا انفعالی باشد. در بيمارستان‌ها وجود حصارهای انفعالی دود تقريباً در همه طبقات لازم است. كنترل دود فعال ممكن است بسته به نظر مراجع ذی صلاح، در ساختمان‌های بلند مرتبه لازم باشد. يا مالک به اين نتيجه برسد كه كنترل دود به صورت فعال مطلوب‌تر است. 

زمانی كه كنترل دود فعال اجرا می‌شود، شرايطی كه در حالت اضطراری سيستم تحت آن عمل می‌كند با دقت مورد ملاحظه قرار بگيرد. بر چسب‌های كنترلی واضح با بازخورد مثبت رويكرد طراحی سيستم با خرابی ملايم (يادداشت مترجم: رويكرد طراحی خرابی ملايم (fail-safe design approach) يک فسلسفه طراحی است كه در صدد است تا در صورت خرابی پاسخ داده می‌شود كه به دستگاه‌های مرتبط با آن، سيستم‌ها و پرسنل ضرری نرسد يا اين ضرر حداقل شود. برای مثال فيوزهای موجود در خانه‌ها وسيله ای است كه با اين فلسفه طراحی و ساخته شده است، به اين ترتيب كه در هنگام نوسان شديد يا قطعی برق فيوز به اصطلاح می‌پرد و از آسيب ساير لازم برقی منزل جلوگيری می‌كند)، نيز بايد در نظر گرفته شود. اين طرح بايد طوری باشد كه اگر هوای كنترل و برق دمپر قطع شد، در موقعيت‌های ايمن از دود دمپر را از مدار خارج كند. 

اين استراتژی بايد با دپارتمان كنترل عفونت هماهنگ شود تا باعث اختلال در كنترل عفونت‌های هوا برد نشود. استراتژی دفاع در محل در يک بيمارستان بايد زمان فراوانی را برای عمليات زمان بر تخليه فراهم آورد بنابراين اين احتمال وجود دارد كه لوله كشی های پنوماتيک و سيم كشی های الكتريكی در طول آتش سوزی دچار آسيب شوند. 

وسايل انتشار دود

در طراحی يک سيستم كنترل دود برای ساختمان، تيم طراحی بايد چگونگی انتشار دود در ساختمان را در نظر داشته باشد. مسيرهای انتشار دود در ديگر مراجع به خوبی تعريف شده‌اند بنابراين اين فصل صرفاً مفاهيم را بيان می‌كند و برای آگاهی از جزييات می‌توانيد از مراجع ديگر استفاده كنيد. 

اثر دود كشی يک مفهوم اوليه در انتشار دود است. اثر دودكشی توسط گراديان فشاری ايجاد می‌شود كه سبب ايجاد اختلاف دمای هوای بيرون و داخل می‌شود. اثر دود كشی طبيعی زمانی اتفاق می‌افتد كه داخل ساختمان گرم‌تر از هوای بيرونی است. اثر دود كشی معكوس زمانی اتفاق می‌افتد كه درون ساختمان سردتر از هوای بيرون آن است. 

اثر دودكشی طبيعی منجر به فشار بالاتر در ارتفاع‌های بالاتر ساختمان نسبت به ارتفاع‌های پايين‌تر خواهد شد. 

وسيله ديگر انتشار دود اثر بويانسی است. دودی كه از آتش ايجاد می‌شود گرم‌تر و نسبت به هوای اطراف شناورتر است. اين قانون فيزيكی بايد در تلاش برای محدود كردن حركت دود مورد بررسی قرار بگيرد. 

ابزار بالقوه سوم انتشار دود شرايط آب و هوايی است. باد می‌تواند بر روی انتشار دود در يک ساختمان تاثير گذار باشد. اثر باد می‌تواند در نتيجه پنجره‌های بازشو اتفاق بيافتد، اما باد تاثير مهمی حتی در ساختمان‌های بسته دارد. نشت هوا از طريق ديوارهای بيرونی و باز و بسته شدن درهای خارجی ممكن است حركت مورد انتظار دود در يک ساختمان بسته را تغيير دهد. 

وقتی هوا گرم می‌شود منبسط می‌شود، و اين انبساط هوا بر روی انتشار دود در درون ساختمان تاثير می‌گذارد. فشار محيط آتش گرفته در يک ساختمان اداری آب فشان، به طور كلی در حدود 0. 02 تا 0. 03 اينچ آب (5 تا 7. 5 Pa) بالاتر از فشار طبيعی محيط می‌باشد كه دليل آن انبساطی است كه در اثر گرما پديد آمده است. اين فرايند موجب دور شدن دود از آتش و انتشار آن به داخل نواحی ساختمان می‌شود. 

مورد آخر اين است كه سيستم‌های تهويه مطبوع و ديگر سيستم‌های ساختمانی می‌توانند دود را به بخش‌های ديگر ساختمان انتقال دهند، آسانسورها در طبقات، بالا و پايين می‌روند و دود از طبقه آتش گرفته وارد آن می‌شود و به طبقات ديگر منتقل می‌گردد. اگر سيستم تهويه مطبوع، بدون اينكه دمپرها بسته شوند، خاموش شود، سيستم كانال كشی می‌تواند دود را به ديگر طبقات ساختمان منتقل كند. اين امر فرصتی برای انتشار دود ايجاد می‌كند كه بايد مورد ملاحظه قرار بگيرد. 

مفاهيم كليدی طراحی

توافق بر روي طرح كنترل دود مورد انتظار و روش‌های تست عملكرد، از اولين نكات حايز اهميت در كنترل دود و طراحی تهويه مطبوع است. اين توافق بايد بين تمامی تيم طراحی (مالک، متخصصان كنترل عفونت و مراجع ذی صلاح و بيمه كننده) باشد تا اطمينان حاصل شود كه مسير طراحی انتخاب شده برای همه سهامداران قابل قبول خواهد بود. اگر يک سيستم كنترل دود فعال انتخاب شده باشد، لازم است كه عملكرد مورد انتظار تمامی دستگاه‌ها و اجزای سيستم به طور واضح شرح داده شود. در اين سيستم صرفاً سيستمی مكانيكی نيست، بلكه تمام وسايلی را كه با سيستم مكانيكی مرتبط است را شامل می‌شود. نقشه طرح بايد مكان تمام دستگاه هايی كه كنترل دود را آغاز می‌كنند، مكان تمام ابزارهای مرتبط با كنترل دود (مانند دمپرهای كنترلی، دمپرهای دود و آتش، كنترل حجم متغير هوا و فن ها)، مشخصات سيستم‌های برق اضطراری، مكان قرار گيری حصارهای فعال يا انفعالی دود، مراحل كار سيستم و نوع قرار گيری هر دمپر در مقابل انواع مختلف آتش سوزی را شامل باشد بسياری از اين موارد به صورت كامل در اين فصل مطرح شده‌اند اما لازم است كه بدانيم همه آنها بايد در كنار هم كار كنند تا بتوانند سيستم كنترل دود مناسب و كارآمد ارائه كنند. همچنين درک اينكه سيستم كنترل دود صرفاً يكی از بخش‌های سيستم ايمنی جانی است و بدون همكاری با ديگر زير سيستم‌ها نمی‌تواند به خوبی از جان ساكنان محافظت كند، نيز حايز به عنوان سيستم كنترل دود فعال مورد استفاده قرار می‌گيرد بايد دارای ويژگي‌های لازم براي هدف مورد نظر باشند. وجود چنين ويژگی هايی يک الزام متداول از طرف بسياری از مراجع محلی و استانداردهای آتش نشانی است. آزمايشگاه شركت‌های بيمه گذار (UL) تجهيزات را تست كرده و آنها را در دسته بندي‌های UUKL , UL864 برای تجهيزات سيستم كنترل دود رتبه بندی می‌كنند. ضروری است تا چنين ابزارهايی مطابق با روش نصب ارائه شده توسط سازنده و با هماهنگی دقيق با استاندارد UL نصب شوند. 

حجم هوای بيرون لازم برای روش‌های كنترل دود فعال و چالش مربوط به تهويه اين حجم بالای هوا، در شرايط سخت آب و هوايی بايد در نظر گرفته شود. يک واحد ممكن است به طور طبيعی كنترل از 25% هواي بيرون را به داخل بكشد. اما در حالت تنظيم فشار كنترل دود لازم برابر يخ زدگی يا، حدهای استاتيک بايد در طرح ديده شوند تا از خرابی آنها در طول آزمايش يا وضعيت اضطراری جلوگيری شود. 

كدها و استانداردها

كدها و استانداردهايی كه در يک بيمارستان به كار گرفته می‌شوند احتمالاً شامل NFPA101، استاندارد ايمنی جانی و همين طور ساير استانداردهای NFPA است كه در استاندارد NFPA101 به آن اشاره شده است. يكی از اولويت‌های اوليه براي يک مهندس مكانيک توجه به NFPA90A و 92B و NFPA92A است كه سيستم‌های هوا رسان و كنترل دود را مورد ارزيابی قرار می‌دهند. 

اگر چه 92B و 92A NFPA90A بدون درک رويرهای ذكر شده در NFPA101 قابل استفاده نيستند. ارتباط بين سيستم تهويه مطبوع و سيستم هشدار آتش ساختمان در NFPA72 – استاندارد ملی سيستم هشدار – مورد ارزيابی قرار می‌گيرد. 

چندين كد ساختمانی الگو نيز روش هايی را برای حفاظت از ساختمان بيمارستان در برابر آتش بيان می‌كنند. اين كدها كاملاً مطابق با استاندارد ايمنی جانی نيست، اگر چه در سال‌های اخير نياز به رعايت كدهای ساختمانی و استاندارد ايمنی جانی نيز در آن احساس شده است. مجدداً بايد متذكر شويم كه مهندس مكانيک بايد تمام استانداردهای قابل اجرا و الزامات مراجع ذی صلاح را پيش از شروع به طراحی مدنظر قرار دهد. 

بخش ضد دود

استاندارد NFPA 101 تقسیم بیمارستان به چند بخش ضد دود را ضروری می‌داند. به طور کلی، بخش‌های ضد دود نباید از 22500 فوت مربع (2090 متر مربع) بزرگ‌تر باشند و بر اساس این استاندارد، فاصله دسترسی به بخش‌های ضد دود از هر جای فضا باید کمتر از 200 پا (61 متر) باشد. برخی استانداردهای دیگر به جای محدود کردن فاصله دسترسی، ابعاد بخش را کوچک می‌کنند.

هدف بخش ضد دود، كم كردن تعداد افرادی است كه نياز به جابجايی دارند، و امكان انتقال تخت‌ها و برانكاردها را از بخش‌های مجاور فراهم می‌آورد. اين بخش از ديوارهايی با درجه مقاومت در برابر آتش يک ساعته (one-hour wall) ساخته شده و در ورودی حصارها دارای درهايی است كه خود به خود بسته می‌شوند (يادداشت مترجم: درجه بندی مواد و مصالح مختلف در برابر آتش، بر اساس استاندارد ANSI/UL انجام می‌شود. اين درجه بندی بر اساس روش F-T Rating يعنی روش درجه بندی بر مبنای منحنی‌های آتش – دما انجام می‌شود. براي مثال وجود يک لايه پنج هشتم اينچی از گچ در دو طرف ديوار سبب می‌شود تا اين ديوار درجه يک ساعته را بگيرد. براي اطلاعات بيشتر به لوح فشرده ضميمه و NFPA258 مراجعه كنيد). طراحی بخش ضد دود بايد با پيش بينی های كنترل دود سيستم تهويه مطبوع، طراحی آب افشان‌ها (اسپرينكلر) و سيستم هشار آتش هماهنگ شود. به طور كلی، سيستم تهويه مطبوع بايد بخش ضد دود را يک زون مستقل در نظر بگيرد. دمپرها بايد در جاهايی كه كانال‌ها به بخش ضد دود وارد می‌شوند مطابق توضيحات آتی باشند. براي لوله‌های اين بخش هم بايد از مواد تاييد شده ای به عنوان عايق آتش استفاده كرد. حصارهای دود، يک استراتژی اوليه برای مقابله با آتش هستند و بايد در برابر هر گونه نفوذ دود و آتش به داخل آن محافظت شوند. 

دمپرهای آتش

دمپرهای آتش، وسايلی هستند كه در سيستم توزيع هوا نصب می‌شوند و طوری طراحی شده‌اند كه با تشخيص گرما و حرارت به طور اتوماتيک بسته شوند. هدف از به كار گيری دمپرهای آتش، جلوگيری و بر هم زدن حركت جريان هوا و در نتيجه عدم انتقال شعله‌های آتش است. آزمايشگاه‌های شركت‌های بيمه گذار اين ابزار‌ها را در UL555 – استاندارد ايمنی: دمپرهای آتش، آورده است. دمپرهای ليست شده در اين استاندارد دارای برچسبی هستند كه اسم سازنده، آرم تجاری يا نشانه شناسايی، نوع دمپر يا شماره مدل و رتبه بندی مقاومت در برابر آتش را در بر دارد. دمپرهای آتش دارای يک عضو (لينک) ذوب شدنی يا يک ابزار ديگر واكنش دهنده در برابر حرارت هستند و بايد در زمان فعاليت اين عضو (تشخيص گرما) بسته شوند و بسته بمانند. دمپرهای آتش بايد توانايی مقابله با حداكثر جريان هوای عبوری از كانال را داشته باشند مگر اينكه تمهيداتی برای خاموش كردن فن كانال ديده شده باشد. دمپرهای آتش با حرارت فعال می‌شوند و در بستر آتش منقل شود، نميتواند به آن به عنوان محدود كننده دود تكيه كرد. 

لينک ذوب شدنی يا ابزار ديگر بايد قادر باشد افزايش غير طبيعی دما در يک كانال را حس كند بايد ميزان تقريبی دمای آن  8ºC)50ºF) بالاتر از حداكثر دمای سيستم در حال كار يا در حالت خاموش باشد. 

حداكثر دمای اندازه گيری شده لينک نبايد بيشتر از 71ºC)160ºF) باشد. 

درجه مقاومت در برابر آتش برای دمپرهای آتش به شرح زير است.

• درجه 4/3 ساعت در بخش هايی كه مقامت يک ساعته در برابر آتش دارند. 
• درجه يک ونيم ساعت در بخش هايی با درجه مقاومت دو ساعته
• درجه سه ساعته در بخش هايی با درجه مقاومت سه ساعته يا بيشتر

مكان دمپرها در ديوارها، كف‌ها و سقف‌های مقاوم در برابر آتش

دمپرها در مكان هايي كه كانال‌ها در ورودي‌های بخش‌ها و ديوارهای جدا كننده بخش‌ها و ديوارهای پيرامون خروج اضطراری قرار دارند، لازم هستند. كدهای ساختمانی محلی معمولاً وجود دمپرهای آتش را در كانال‌های ديوار راهروهای خروجی با مقامت در برابر آتش يک ساعته الزام می‌كنند، مگر اينكه كانال از ورق فولاد گالوانيزه با حداقل درجه 26 (نيم ميلي متر) باشد و هيچ ورودی به راهرو نداشته باشد. همچنين در تمام ديوارهای ضد حريق كه ورودی‌ها نياز به محافظت در برابر دود دارند، وجود دمپرهای آتش ضروری است. 

بر اساس AFPA101 در حالتی كه سيستم تهويه هوا از نوع تماماً كانالی است، دمپرهای دود در حصارهايی دود (smoke berrer walls) الزامی نيستند اما اگر سيستم تماماً كانال كشی شده نيست. وجود دمپرهای دود در حصارهای دود الزامی است. 

زمانی كه كانالهای هوا صرفاً در طول يک طبقه كشيده شده باشند و فقط دو طبقه مجاز را تامين می‌كنند بايد يا كانال‌ها از جنس مقاوم در برابر آتش باشند يا در پشت دريچه‌ها دمپرهای آتش در نظر گرفته شوند. در جاهايی كه كانال يا دريچه آن به چيدمان كف / سقف/ بام مقاوم در برابر آتش وارد می‌شوند بايد دمپر آتشی طراحی كرد كه با جنس مصالح به كار رفته در كف و سقف و بام هماهنگ باشد. 

الزامات خاص برای دمپرهايی كه در شافت‌های هوا تعبيه شده اند

(يادداشت مترجم: شافت هوا (air shaft) به كانال يا مسيری از هوا گفته می‌شود كه برای كاربردهايی قبيل تهويه يا گرمايش به كار می‌روند

دمپرهای آتش براي حفاظت از دريچه‌های ورودی به شافت‌های هوا لازم هستند مگر در موارد زير: 

• در جايی از سيستم كانال كشی صرفاً برای تخليه هوا به سمت بيرون مورد استفاده قرار بگيرد وفقط برای يک طبقه باشد و شافت مخصوص به خود را داشته باشد. 
• در جايی كه انشعابات متصل به رايزر تخليه به بيرون، از نوع كانال‌های فولادی با ول حداقل 22 اينچ (55 mm) باشد، جريان هوا در شافت به سمت بالا حركت می‌كند و رايزر به اندازه حد جريانی است كه توسط كانال انشعابی ايجاد می‌شود. 

حداقل درجه مقاومت در برابر آتش بدنه (شافت) براي حفاظت از كانال‌های هوايی كه از طبقات مختلف ساختمان عبور می‌كنند بايد در ساختمان‌های كمتر از چهار طبقه، يک ساعته و برای ساختمان‌های چهار طبقه به بالا دو ساعته باشد. 

مكان دمپرها و نياز به دسترسی برای تعمير و نگهداری

يک دريچه سرويس بايد دركانال‌های هوا و در مجاورت هر دمپر آتش وجود داشته باشد. دريچه دسترسی بايد به اندازه كافی بزرگ باشد تا نگهداری و تعمير وسيله امكان پذير شود. چنين دريچه هايی بايد با استفاده از برچسب هايی كه با بلندی 2/1 اينچ (12. 7mm) كه مكان دمپر آتش را مشخص كرده‌اند، مشخص شود. 

تعمير و نگهداری دمپرها

نگهداری دمپرها شامل جايگزين كردن عناصر واكنش گر به حرارت، فعال كردن آنبرای نشان دادن اينكه آيا دمپر به طول كامل بسته می‌شود يا نه، روغن كاری بخش‌های متحرک و كسب اطمينان از اينكه چفت به درستی كار می‌كند، می‌باشد. فعال‌سازی همه دمپرها و سخت افزار مربوط به آن يک عملكرد نگهداری مناسب است كه بايد حداقل هر چهار سال يک بار اجرا شود. 

دمپرهای دود

دمپرهای دود وسايلی در داخل سيستم توزيع هوا هستند كه به منظور كنترل حركت دود نصب شده‌اند. اين وسايل يا از طريق رديابی دود (به وسيله ردياب دود متصل به دمپر) يا با سيگنالی از سيستم هشدار آتش به عنوان بخشی از اجزای سيستم كنترل دود ساختمان (قسمت‌های 3-11 و 4-11 را ببينيد)، فعال می‌شوند. نصب ردياب‌های دود در كنار دمپرها بايد مطابق NFPA72 ودستور العمل سازنده باشد، و محدوديت‌های سرعت هوا و اختلاف فشار لازم را رعايت كنند. يک دمپر دود ممكن است به عنوان دمپر آتش عمل كند كه اين در جايی اتفاق می‌افتد كه عملكرد چند گانه مجاز است و دمپر به عنوان دمپر تركيبی دود/ آتش تلقی می‌شود. آزمايشگاه‌های شركت‌های بيمه گذار دمپرهای دود را در استاندارد UL555S – استاندارد ايمنی: دمپرهای مقاوم در برابر نشتی برای استفاده به عنوان دمپر دود – رتبه بندی مدل يا نشان شناسه ای، تاريخ توليد (كه ممكن است به صورت رمز باشد)، فلش نمايش دهنده جهت جريان هوا، نحوه نصب (عمودی يا افقی)، درجه نشت و دمای تست يا محيط را نشان می‌دهد. 

دمپرهای دودی كه اپراتور دمپر آتش ندارند، به صورت خودكار (توسط فنرها) بسته و به صورت دستی باز می‌شوند. چنين دمپرهای دودی معمولاً در دريچه‌های موجود در حصار دود استفاده می‌شوند كه در آن يک توانايی اجرايی پويا برای اجرای سيستم كنترل دود لازم نيست. دمپرهای دودی كه اپراتور دمپر آتش دارند می‌توانند توسط سيستم اتوماسيون ساختمان يا هشدار آتش باز و بسته شوند. اين دمپرها در UL864 در دسته 77KL به عنوان «تجهيزات سيستم كنترل دود» آورده شده‌اند. طرح بايد شامل يک منبع تامين برق اضطراری به ردياب باشد و رويكرد طراحی بايد از فلسفه خرابی ملايم در زمان قطع برق تبعيت كند. اين نوع از دمپرهای دود در سيستم‌های مديريت فعال دود به كار می‌روند. زمانی كه چنين دمپرهايی برای ايزوله سيستم‌های هوا رسان با ظرفيت بالاتر از (7080 L/s) 1500 cfm استفاده می‌شوند، دمپرها بايد در صورت عملكرد يا قطع سيستم به صورت خود كار بسته شوند. 

مكان قرار گيري دمپرها در حصار دود 

دمپرهای دود در هر دريچه انتقال هوا يا ورودی كانال به حصار دود لازم هستند مگر در موارد زير:

• كانال‌ها يا دريچه‌های انتقالی كه بخشی از سيستم كنترل دود (فعال) مهندسی شده هستند. 
• زمانی كه سيستم هوا رسان طراحی شده است كه در زمان آتش سوزی، از چرخش مجدد هوا تخليه يا برگشتی جلوگيری كند. 
• زمانی كه دريچه‌های انتقال هوا يا كانال مخصوص به يک بخش ضد دود است. 

دمپرهای دود واقع در حصارهای دود قادرند زمانی كه سيستم هشدار آتش فعال است باز بمانند مشروط بر اينكه فعال كننده كنترل متصل به آن و ردياب‌های دود فعال باقی بمانند. 

الزامات ويژه دمپرهای دو كاره دود/ آتش

در مكان‌های خاص، ممكن است دمپرهای آتش و دود به طور همزمان لازم باشند. درچنين شرايطی يک وسيله كه به عنوان دمپر آتش/ دود تركيبی تلقی می‌شود ممكن است به كار گرفته شود. اين دمپرهای بايد الزامات UL555 وUL555S را ارضا كنند. چنين دمپرهايی بايد با حس حرارت يا دود در جريان هوا به صورت خود كار عمل كنند. 

زمانی كه يک تركيب از دمپر دود/ آتش در سيستم هوا رسان تعبيه می‌شود ميزان دماي لينک ذوب شدنی يا عنصر واكنش گر در برابر حرارت ممكن است 28ºC)50ºF) بالاتر از حداكثر دمای كار سيستم كنترل دود باشد. با اين وجود درجه دما نمی‌تواند بيشتر از دماي تست تجزيه UL از دمپر آتش/دود يا حداكثر 176ºC)350ºF) باشد. 

کنترل انفعالی دود

از سال 1967 به بعد ارائه قابليت‌های كنترلی انفعالی دود به عنوان بخشی از طراحی، برای مراكز مراقبت بهداشتی الزامی شده است. مرحله اول كنترل انفعالی دود، ايجاد بخش‌های ضد دود يا ويژگی هايی است كه قبلاً به تفصيل در مورد آنها توضيح داده شده است. بسته به نظر مراجع ذی صلاح محلی كانال هايی كه به ديوارهای ضد دود متصل هستند ممكن است نياز به تركيب دمپردود و آتش داشته باشند و ممكن است نداشته باشند. همه روزنه‌های روی ديوار ضد دود بايد دارای دستگاه هايی باشند كه از عبور دود ممانعت كند. 

حفاظت از روزنه‌های موجود در بقات و شافت هايی كه به عنوان زون دود عمل می‌كنند يک عنصر مهم ديگر از كنترل انفعالی دود است. اين روزنه‌ها همچنين مستلزم يک دستگاه است كه بتواند اندازه آتش را حفظ كند و از عبور دود جلوگيری كند. 

مثل هر عنصر سيستم ايمنی جانی ديگر، حصارهاي كنترل انفعالی دود مستلزم تعمير و نگهداری در طول عملكرد هستند. حصارها بايد در سطحی نگهداری شوند كه بتوانند در برابر عبور دود مقاومت كنند، بدون استفاده از سيستم كنترل دود فعال، حصارهای دود انفعالی به همراه سيستم‌های فعال سركوب آتش می‌توانند سطح بالايی از كنترل دود را ارائه دهند. در ساختمان‌های فاقد سيستم آب فشان حصارهای دود تا ميزان زيادی انتشار دود را به تاخير می‌اندازد اما از نفوذ دائمی آن جلوگيری نمی‌كنند. 

كنترل دود فعال

در اماكن بيمارستانی استراتژی دفاع در محل يک مفهوم اوليه در حفاظت در برابر آتش و ايمنی جانی است. NFPA101 و كدهای ساختمانی الگوی شيوه دفاع در محل را به عنوان ايمنی زندگی تلقی می‌كنند و اين مفهوم به طور كلی نيازی به سيستم‌های كنترل دود فعال ندارند. 

با اين وجود برخی مراجع محلی سيستم‌های فعال كنترل دود را الزام می‌كنند. برخی از كدهای سيستم كنترل دود را در كلينک ها و بيمارستان‌های بلند مرتبه (بالاي 75 پا [23 متر]) ضروري می‌دانند. 

معادلات مبتنی بر عملكرد ممكن است مستلزم كنترل دود فعال يا سيستم دفع دود باشند. علاوه بر اين الزاماتی در NFPA99 – استانداردهای آتش نشانی اماكن بيمارستانی – وجود دارد که در آن اتاق‌های عمل قابليت اين را دارند كه از چرخش دود در سوئيت OR جلوگيری كنند. زمانی كه كنترل دود فعال يا سيستم بر طرف‌سازی دود لازم است، مفاهيم اساسی برای طراحی در كدهای مختلف مشابه هستند. اين قسمت به بيان اين مفاهيم می‌پردازد.

سيستم‌های اختصاصی در مقابل سيستم‌های غير اختصاصی

طرح‌های كنترل دود فعال بر اساس يكی از شيوه‌های طرح زير می‌باشد:

• تخليه
• اختلاف فشار
• جريان مخالف

فن‌ها، دمپرها و كانال‌های اختصاصی برای ارضای معيارهای كنترل دود قابل به كار گيری هستند. اين تجهيزات صرفاً در حالت كنترل دود به كار گرفته می‌شوند و دارای سيستم‌های پشتيبانی و منبع انرژي اضطراری برای اطمينان از عملكرد مناسب آنها در مواقع اضطراری هستند. تجهيزات غير اختصاصی كه در سيستم‌های كنترل دود به كار گرفته می‌شوند دارای عملكردهايی هستند كه روز به روز برای آنها تعريف می‌شوند. يک فن تغذيه هواي نرمال ممكن است براي يک سيستم تخليه دود هوای جبرانی ايجاد كند. چرخه بازيابی كه هوای برگشت را به بيرون هدايت می‌كند، می‌تواند به عنوان بخشی از تخليه سيستم كنترل دود عمل كند. لازم است كه برق اضطراری برای اجزای سيستم غير اختصاصی ارائه شود. فعال‌سازی سيستم كنترل دود با استفاده از كنترل دود غير اختصاصی مستلزم اين است كه همه عملكردهای كنترل ساختمان ديگر كه مربوط به تجهيزات غير اختصاصی هستند در نظر گرفته شوند. سيستمهای غير اختصاصی دارای هزينه‌های تجهيزات كمتری هستند اما ممكن است مستلزم تجهيزات كنترل پيچيد و برنامه ريزی باشد. 

 منبع: dpeeg.com